CİZRE

Kurdistan’ın Botan eyaletinde yer alan Cizre, Şırnak, Silopi, İdil, Nusaybin, Derik (Suriye) ve Zaxo ile sınırları bulunan bir ilçedir. Coğrafik dağılımda en dikkat çeken nokta bu bölgede var olan ovalar ve akarsular dır. Yükseltisi fazla olmayan Cizre’de önemli ovaların başında Cudi, Rest, Gabar, Teh, Sipe ve Herekol ovaları gelmektedir. Yörede bulunan akarsuların başında da Awa’dır, Dicle ve Awa mezen gelmektedir. Cizre bölgesi düzlük bir alanda bulunmaktadır fakat etrafı dağlar ile çevrilidir. Yörede bulunan dağların en önemlileri Cudi, Gabar ve Dera dağıdır. Iraktan başlayan ve Midyat’a kadar uzanan Kêre dağı ise Cudi ve Gabar dağlarını birbirinden ayırmaktadır.

Bu yöre eski dönemlerde baskı ve istilaya maruz kaldığı için diğer yörelerimizde de olduğu gibi burada yer alan tarihi eserler de büyük tahribatlara uğramıştır. Bölgede bulunan en önemli tarihi yapıtlardan birisi Mem û Zin’in ziyaret türbesi’dir. Ayrıca ünlü Mir Kalesi de bu yörede bulunmaktadır. Bircabelek, Botan, Cizre kaleleri ve İmam Cafer Sadık’ın ziyaret türbesi yörede olan tarihi eserlerden yine bazılarıdır. Yörede en büyük geçim kaynağı tarım ve hayvancılık’tır.

Bu bölgede yaşayan halkın hemen hemen tümü Sünni kesimden oluşmaktadır. Bölgede yaşayan halk kendi kültürünü ve otantik folklorunu bugüne kadar koruyabilmiştir. Özellikle gelenek ve göreneklere olan bağlılığı kültürün ve folklorun ayakta durmasını sağlamıştır. Cizre’de yaşayan halkın hepsi Kürtçe’nin “Kurmanci” lehçesini konuşmaktadır. Yörede Alevilerin ve Soran kesiminin olmayışı nedeni ile Zazaca ve Soranca lehçelerinin kullanılmasına gerek bulunmaktadır. Yörede ayrıca Asuri halkına mensup insanlar da yaşamaktadır. Bu yörede evlenmeler genelde görücü usulü ile gerçekleşmektedir.

Yörenin Jeopolitik önemi yüzünden defalarca istila edilmesi yüzünden büyük ayaklanmalar gerçekleşmiştir. Bu ayaklanmalardan en büyüğü Ezdin Şêr’in komutanın Xelef ile başlattığı ayaklanmadır. Günümüze dek gelen bu olay üzerine yapılan parçalar ve söylenen türküler bulunmaktadır.