DİYARBAKIR
Kürdistan’ın baş kentidir. Rakımı 660 m2 olup kuzey bölümü volkanik oluşumlardan meydana gelen engebeli bir görünüme sahiptir. Doğu ve güneydoğu Torosları meydana getiren bu silsilenin en yüksek noktası 2564 m yükseklikteki Şeryeksan tepesidir. Ergani (Gevran) ovasından başlamak üzere güneye doğru düzlükler geniş yer tutar. Kikan, Diyarbakır ovaları bunların önemlilerinden olup Dicle Nehri tarafından sulanmaktadır. İklimi karasal özelliklere sahiptir. Kışın kuzeydeki yörelere nazaran daha ılıman geçmektedir.
Çok sayıda tarihi eser bulunan bu yörede en çok bilinen yapıtların başında Diyarbakır surları, ulu camii, şeyh matar camii, zinciriye (sincariye) medresesi, deliler hanı, meryem ana kilisesi, zincirkıran türbesi, Dicle Köprüsü, malabadi köprüsü ve dakyanus harebeleri gelmektedir. Diyarbakır yöresi de diğer komşu yöreler gibi el sanatları açısından zengin bir folklora sahiptir. Yörede en çok uğraşılan el sanatları arasında halı, kilim, ipek dokumacılığı ile gümüş ve bakırcılık yaygın bir şekilde yapılmaktadır. Bunlar üzerine işlenen desen ve motifler halkın ince sanat anlayışının tarihten gelen derin izlerini taşımaktadır. Şehir merkezinde el sanatlarında ticari yön ağır bastığından dolayı otantik yön azalmıştır. Köylerde ise otantik özellikler korunmaktadır.
Yörede yaşayan kürt nüfusunun büyük bir bölümü müslümanlardan oluşmaktadır. Yörede yezidi ve alevilerde yaşamaktadır. Şehir merkezinde kültürel yapı büyük oranda dejenere olmakla birlikte, köylerde gelenek ve görenekler büyük oranda korunabilmiştir. Yörede yaşayan halkımızın büyük bir bölümü kürtçenin “kurmanci” lehçesini konuşmaktadır. Yörenin bazı kesimlerinde zazaca lehçesi de konuşulmaktadır.
Eski bir tarihçesi bulunan Amed yöresi, tarih boyunca birçok medeniyet ve uygarlığa ev sahipliği yapmıştır. Bölgede bilinen ilk yerleşik halk Arılar’dır. Yöre M.Ö. 16. yüzyılda güney ve doğu anadolu’da, kuzey Suriye ve kuzey Mezopotamya xie doğu Akdeniz’de büyük bir Arya siyasi yönetimi kuran Hurri-Mitanni imparatorluğu sınırları içerisinde yer almıştır. Mitannilerin başkenti Wşşşukanni Diyarbakır yakınlarında olduğu sanılmaktadır. Diyarbakır yöresi Mitanni devleti yıkıldıktan sonra Mariannuların çekildiği sahalardan biridir. Hitit, Babil, Asur ve Aramilerce işgal edilen yöreyi M.Ö. 7. Yüzyılda Urartular yeniden kimliğine kavuşturarak “Herda” kalesini inşa etmişlerdir. İskit ve Kimmer yağmalarını da geçiren yöre M.Ö. 7. yüzyılda ilk Arya birliğini kuran Medler’in yönetimine geçmiştir. Medler’den bir darbe ile yönetimi elde eden Persler bütün Anadolu ile birlikte bu yöreyede hakim olmuşlardır.
